Projekt Cieszyński

Realizacja projektu „Ochrona i konserwacja cieszyńskiego dziedzictwa piśmienniczego”.
 

   Od 1 kwietnia 2007 r. w Archiwum Państwowym w Katowicach i jego Oddziale zamiejscowym w Cieszynie realizowany jest projekt unijny o nazwie „Ochrona i konserwacja cieszyńskiego dziedzictwa piśmienniczego” finansowany ze środków Mechanizmu Finansowego Europejskiego Obszaru Gospodarczego. Darczyńcami są: Islandia, Księstwo Lichtensteinu oraz Królestwo Norwegii. Realizatorami tego projektu są oprócz Archiwum Państwowego w Katowicach: Książnica Cieszyńska (Lider Projektu), Muzeum Śląska Cieszyńskiego, Konwent Zakonu Braci Miłosiernych (Bonifratrów) i Parafia Ewangelicko-Augsburska. To pierwszy tak obszerny projekt europejski, co należy podkreślić, w którym uczestniczy polskie archiwum historyczne z sieci archiwów państwowych podległych Naczelnemu Dyrektorowi Archiwów Państwowych.

   
      Cieszyn to jedno z wyjątkowych miast w Polsce i w Europie środkowo – wschodniej. Rozdzielone granicą państwową na dwie części w wyniku sporów XX wieku, obecnie jednoczy się wspólnotą polsko – czeską w Unii Europejskiej. Jego narożnikowe i pograniczne położenie, naznaczone konfliktami politycznymi i religijnymi, ale również wydajną współpracą różnych nacji (polskiej, czeskiej, morawskiej, niemieckiej i żydowskiej) i konfesji (katolików i protestantów), tak charakterystyczną dla wielokulturowego Śląska, wytworzyło unikalną spuściznę piśmienniczą.

    Zasób archiwalny Oddziału w Cieszynie Archiwum Państwowego w Katowicach charakteryzuje się wysokim stopniem różnorodności, co jest konsekwencją bogatej historii regionu. Archiwum przechowuje akta powstałe w ramach kancelarii staroczeskiej oraz archiwalia klasycznych kancelarii austriackiej i pruskiej. Obok dokumentacji w języku polskim występują archiwalia sporządzone w języku niemieckim, czeskim i łacińskim. Można również spotkać dokumenty w języku francuskim i włoskim.
     Według stanu na dzień 30 czerwca 2009 r. zasób Oddziału w Cieszynie liczy 367 zespołów i zbiorów archiwalnych, zawierających 73.307 jednostki archiwalne, co równa się 697 metrom bieżącym akt.
     Oddział posiada również księgozbiór liczący 8.000 woluminów.

     W ramach realizowanego projektu „Ochrona i konserwacja cieszyńskiego dziedzictwa piśmienniczego” prowadzone są prace mające charakter kompleksowy i wiążące się z szeroko pojętą konserwacją archiwaliów. Działania rozpoczęto od przewiezienia całego zasobu Oddziału w Cieszynie do magazynu Archiwum Państwowego w Katowicach. W pustym magazynie Oddziału pomalowano w tym czasie ściany i zdezynfekowano regały, zainstalowano monitoring bezpieczeństwa i monitoring klimatu. Jednocześnie w Katowicach rozpoczęto proces dezynfekcji akt, który udało się sprawnie przeprowadzić dzięki udostępnionej przez Naczelną Dyrekcję Archiwów Państwowych, jezdnej komorze fumigacyjnej.

     Dezynfekowane sukcesywnie akta odbywały dwutygodniową kwarantannę w przygotowanych do tego celu pomieszczeniach, aby w ten sposób pozbyć się resztek gazu używanego do  dezynfekcji, poczym poddawano je czyszczeniu i opakowywano w pudła z tektury bezkwasowej. Niewielką część zasobu pozostawiono w Katowicach w celu digitalizacji i mikrofilmowania oraz przeprowadzenia konserwacji pełnej (jednostkowej). Nie zakwalifikowane do tych działań akta i zbiór biblioteczny wróciły do Oddziału w Cieszynie.
   

     Digitalizację przewidziano dla 120.000 stron z różnych zespołów akt. Zdigitalizowano na przykład zbiór dokumentów pergaminowych Oddziału.  Mikrofilmowanie zaplanowano także dla 120.000 stron, ale jednego zespołu akt Komora Cieszyńska z lat 1438-1929.  Najcenniejsze, bardzo zniszczone przez upływ czasu, materiały archiwalne są poddawane konserwacji pełnej (jednostkowej) w pracowniach konserwatorskich działających w kilku archiwach państwowych i w pracowni konserwatorskiej Archiwum Państwowego w Katowicach.

     Zgodziły się z nami współpracować: Archiwum Główne Akt Dawnych w Warszawie, Archiwum Akt Nowych w Warszawie, Archiwum Państwowe w Krakowie, Archiwum Państwowe w Gdańsku, Archiwum Państwowe w Toruniu, Archiwum Państwowe w Łodzi, Archiwum Państwowe w Olsztynie i Archiwum Państwowe w Bydgoszczy. Dzięki tej współpracy, zakrojone na szeroką skalę działania w zakresie konserwacji mogły zostać zrealizowane. Konserwacji pełnej poddano 39 obiektów z okresu od XIV do XVIII wieku. Dobiegają końca prace nad ostatnimi sześcioma obiektami z zatwierdzonej w projekcie listy obiektów zakwalifikowanych do konserwacji pełnej.
     Wykonanie prac konserwatorskich ocenia i zatwierdza Komisja Konserwatorska, w skład której wchodzi trzech dyplomowanych konserwatorów spoza Archiwum Państwowego w Katowicach, co zapewnia obiektywne podejście. Wszystkie dotychczas przedstawione prace uzyskały wysoka ocenę.
   

    W ramach projektu przewidziano również działania związane z opracowywaniem zasobu i katalogowaniem biblioteki. Opracowywaniu poddano pojedyncze dokumenty znajdujące się wewnątrz jednostek archiwalnych wytworzonych w okresie kancelarii austriackiej. Zinwentaryzowano zbiór biblioteczny i opracowano katalog w formie elektronicznej.

     Uzupełniono także wyposażenie Oddziału i zakupiono m.in. osuszacze i nawilżacze powietrza, 2 komputery, kserokopiarkę i czytnik do mikrofilmów, stół do udostępniania większych formatów materiałów archiwalnych, zamontowano szafki na okrycia wierzchnie i torby użytkowników pracowni naukowej Oddziału.
     W ramach działań promocyjnych przygotowywany jest informator o zasobie Oddziału w Cieszynie Archiwum Państwowego w Katowicach.

    W dniach 3-5 marca 2010 r. zorganizowana została  konferencja, podczas której dokonano podsumowania trzyletniego projektu „Ochrona i konserwacja cieszyńskiego dziedzictwa piśmienniczego”, dofinansowanego ze środków Mechanizmu Finansowego Europejskiego Obszaru Gospodarczego – wsparcia udzielonego przez Islandię, Liechtenstein i Norwegię oraz ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego. Łączna wartość projektu wyniosła 2 027 185 Euro.

    W przedsięwzięciu brało udział pięciu beneficjentów z Cieszyna: Archiwum Państwowe w Katowicach Oddział w Cieszynie, Książnica Cieszyńska, Konwent Zakonu Bonifratrów w Cieszynie, Muzeum Śląska Cieszyńskiego i Parafia Ewangelicko-Augsburska w Cieszynie. Rolę koordynatora pełniła Książnica Cieszyńska we współpracy z menedżerem projektu - Stowarzyszeniem Wspierania Inicjatyw Gospodarczych Delta Partner z Cieszyna, który pomagał w administracyjno-finansowej obsłudze projektu.

 
   Trzydniowa konferencja nosząca tytuł: „Między teorią a praktyką. Ochrona zbiorów w małych bibliotekach i archiwach”? została podzielona tematycznie. Dzień pierwszy pozwolił zaznajomić się słuchaczom z zagadnieniami dotyczącymi przepisów, zasad i norm postępowania konserwatorskiego z piśmienniczymi zbiorami historycznymi. Dzień trzeci obfitował w przekazywanie doświadczeń przy konserwacji poszczególnych zbiorów bibliotecznych. Natomiast drugi dzień konferencji był dniem podsumowującym „projekt cieszyński”. Prelegenci przedstawili problemy związane z wdrażaniem poszczególnych zadań. Projekt zakładał nie tylko dezynfekcję i konserwację zbiorów, ale również adaptację pomieszczeń, w których zbiory te bezpiecznie będą mogły być przechowywane i udostępniane czytelnikom.

    Pani Katarzyna Kwaśniewicz – kierownik Oddziału Konserwacji i Zabezpieczania zasobu oraz Pracowni Masowego Odkwaszania Papieru Archiwum Państwowego w Katowicach, podczas swojego wystąpienia przedstawiła cele i założenia projektu oraz jego poszczególne etapy realizacji w Archiwum Państwowym w Katowicach oraz jego Oddziale w Cieszynie.

    Po wysłuchaniu wykładów uczestnicy konferencji zwiedzili siedziby wszystkich partnerów projektu. Podczas wycieczki szlakiem cieszyńskich bibliotek zabytkowych beneficjenci zaprezentowali rezultaty projektu. Oddział w Cieszynie katowickiego Archiwum Państwowego przygotował okolicznościową wystawę, wyeksponowano również księgi i pergaminy po konserwacji oraz zaprezentowano odnowiony magazyn i pracownię naukową. Odwiedzający mieli możliwość zwiedzenia wystawy przygotowanej przez AP w Katowicach w 2006 roku pt.: „Był sobie dokument...”, przedstawiającej rozwój formy dokumentu od średniowiecza do czasów współczesnych.

    Honorowym gościem konferencji w dniu 4 marca była Pani dr Barbara Berska, Zastępca Naczelnego Dyrektora Archiwów Państwowych, która razem z innymi uczestnikami konferencji zwiedziła poszczególne cieszyńskie placówki biorące udział w projekcie, szczególną uwagę zwracając na cieszyński Oddział Archiwum.

    Tego samego dnia o godzinie 17.00 w Sali sesyjnej cieszyńskiego ratusza w obecności władz miasta nastąpiło uroczyste podpisanie przez partnerów projektu porozumienia o kontynuowaniu współpracy. Współpraca ta ma obejmować ochronę, konserwację i udostępnianie cieszyńskiego dziedzictwa piśmienniczego. Z ramienia Archiwum Państwowego w Katowicach porozumienie podpisał Dyrektor dr Piotr Greiner. W dalszej części uroczystości przedstawiciele władz miasta nagrodziły okolicznościowymi dyplomami osoby szczególnie zaangażowane w realizację projektu. Z Archiwum Państwowego w Katowicach wyróżnione zostały dwie osoby: Pani Dyrektor Sabina Klimkiewicz, która od początku przygotowywała procedury aplikacyjne i była kierownikiem projektu w Archiwum oraz Pani dr Anna Machej, kierownik Oddziału w Cieszynie AP w Katowicach.

Zobacz relację z konferencji

 

Share Link: