SŁOWO WSTĘPNE

Polska jest krajem, który w wyniku procesu dziejowego i celowych niszczących działań najeźdźców utracił wiele świadectw swojej historii.

Znaczący wkład w kształtowanie życia narodowego od 1795 r. wniosły kolejne pokolenia wychodźców. W efekcie poza granicami Kraju zgromadzono zbiory bezcenne dla wiedzy i świadomości historycznej.

Dzisiaj stoimy w obliczu pilnej konieczności zorganizowania systemu ochrony tych zbiorów i stworzenia warunków do ich pełnego naukowego wykorzystania. Nie jest to zadanie łatwe. Nie podoła mu garstka oddanych sprawie kustoszy, borykających się z wieloma trudnościami.

By wspomóc ich działania, w listopadzie 1998 r. powołana została przez Ministra Edukacji Narodowej Rada Dziedzictwa Archiwalnego. Od maja 2000 r., w związku z reorganizacją administracji rządowej, znalazła się ona pod egidą Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego. Skupia ona przedstawicieli Polaków z Kraju i Zagranicy.

Rada apeluje do osób indywidualnych, organizacji oraz instytucji, które gromadzą i posiadają archiwalia lub wiedzę o materiałach, którym grozi niebezpieczeństwo o nawiązywanie kontaktu w celu zarejestrowania, ewentualnego zabezpieczenia zbiorów i włączenia ich do naukowego obiegu. Cele i zasady działania Rady prosimy rozpowszechniać wśród naszych Rodaków w świecie.

Chrońmy pamięć o naszej historii, o naszych przodkach i nas samych dla przyszłych pokoleń.

Ryszard Kaczorowski
Przewodniczący Rady Dziedzictwa Archiwalnego

Nasza misja poza granicami Polski

Chcemy zachować pamięć o ludziach i wydarzeniach, którzy zasłużyli się sprawie polskiej za granicami Polski, ochronić świadectwa działalności instytucji i dorobek życia osób aktywnych w diasporze, które jak mocne filary wyznaczały fundamenty polskości i szerzyły dobre imię Polski i Polaków w czasach dla nich trudnych i groźnych dla narodu polskiego.

Co należy chronić i dlaczego potrzebna jest Rada Dziedzictwa Archiwalnego?
Należy zrobić wszystko by zachować pamięć i by nie zmarnować dorobku ludzi i pokoleń walczących o Polskę niepodległą i o polskość, by zachować zbiory prywatne, zwłaszcza działaczy, osób zasłużonych dla środowisk polskich, naukowców, inżynierów i ludzi pióra, ale także tych wszystkich, którzy zgromadzili archiwa domowe dokumentujące losy uchodźców politycznych, emigrantów i tych, którzy czuli się związani z polskością. Szczególnie narażone są na zniszczenie archiwa osobiste i rodzinne, dla których nieraz brak zainteresowania u spadkobierców lub u osób przejmujących spuściznę.

Część zbiorów i spuścizn wysiłkiem wielu pokoleń została już zgromadzona w kilkunastu zasłużonych instytucjach emigracyjnych i polonijnych, a także w organizacjach kombatanckich, we wspólnotach parafialnych, instytucjach kulturalnych i charytatywnych, organizacjach młodzieżowych oraz w archiwach polskich czasopism, i wydawnictw itp. Ten wielopokoleniowy wysiłek nie może ulec zatraceniu a długoletnia troska oraz starania emigracji i Polonii powinny zostać wsparte przez Kraj.

Gdy runęły bariery ideologiczne, gdy ukształtowała się suwerenna Polska powstały warunki do połączenia wysiłków odpowiednich środowisk emigracyjnych oraz polonijnych i krajowych w celu opieki i ratowania narodowego dziedzictwa archiwalnego rozproszonego nieomalże po całym świecie.

Rada Dziedzictwa Archiwalnego powołana w 1998 r. decyzją ministra edukacji narodowej, a od 2000 r. usytuowana przy ministrze kultury i dziedzictwa narodowego jest właśnie taka organizacyjną płaszczyzną współpracy Kraju i polskiego wychodźstwa. Umocowana u boku polskiego ministra odpowiedzialnego za ochronę dziedzictwa narodowego, ale autonomiczna w swoim działaniu, skupia ona przedstawicieli różnych środowisk, którym nie jest obojętna troska o zachowanie polskiej dokumentacji.

Pragnieniem Rady jest niesienie pomocy w ochronie przed zniszczeniem i w zachowaniu dla przyszłości, a także w ułatwieniu dostępu do wszystkich polskich zbiorów i spuścizn, składających się z archiwaliów, dzieł sztuki a także innych przedmiotów jak np. militaria.

Skład osobowy Rady, będącej ciałem roboczym, jest siłą rzeczy ograniczony. Rada jednakże zaprasza do współpracy każdego, kto podziela jej troski i zasady działania. Rada przez swych członków deklaruje gotowość ścisłej współpracy ze Stałą Konferencją Muzeów, Bibliotek i Archiwów Polskich na Zachodzie, która od ponad dwóch dziesiątków lat skutecznie i z wielkim oddaniem sprawie przyczynia się do ochrony polskich pamiątek w Europie Zachodniej i Ameryce Północnej.

Jakie są zasady postępowania Rady Dziedzictwa Archiwalnego?

Pierwszą zasadą Rady jest założenie, iż zabezpieczenie zbioru przed zniszczeniem lub zaginięciem ważniejsze jest od pozyskania zbioru dla jednego z wielkich zbiorów publicznych.

Drugą zasadą Rady jest, iż pomoc będzie adresowana do wszystkich, bez względu na ich związki organizacyjne czy tez powiązania personalne z Radą lub innymi instytucjami.

Trzecią zasadą Rady jest poszanowanie autonomii i praw każdej instytucji oraz osoby prywatnej, która zwróci się do Rady z chęcią współpracy lub z prośbą o pomoc a także poszanowanie suwerenności decyzji tych instytucji.

Czwartą zasadą Rady jest okresowe, publiczne zdawanie sprawozdań z jej działalności.

Forma i charakter współdziałania lub pomocy organizowanej przez Radę powinna być uzgadniana we wzajemnych kontaktach miedzy instytucją lub osobą zainteresowaną, a instytucją chcącą udzielić pomocy. Współpraca lub pomoc taka może przykładowo dotyczyć porządkowania lub inwentaryzacji zbiorów, działań konserwatorskich, jeśli istnieje szczególne zagrożenie dla zachowania kolekcji.

Pomoc odbywać się będzie poprzez:

• fachową poradę,
• kształcenie wykwalifikowanych opiekunów zbiorów,
• ewentualnie pozyskiwanie pomocy finansowej na określone cele.

W przypadku chęci przekazania zbioru jednej z instytucji w kraju lub za granicą, która gwarantuje właściwe warunki przechowywania, opracowania i udostępniania tych zbiorów, Rada może służyć pomocą we wskazaniu odpowiedniego partnera.

Jakie są zadania Rady Dziedzictwa Archiwalnego i komu chce ona służyć pomocą?
Rada pragnie służyć pomocą wszystkim instytucjom i osobom prywatnym, które takiej pomocy potrzebują lub oczekują, a którym na sercu leży troska o zachowanie dla przyszłych pokoleń archiwalnych pamiątek przeszłości.

Pierwszym zadaniem Rady jest zbieranie i upowszechnianie informacji o zasobach archiwalnych dotyczących Polaków i instytucji polskich działających poza krajem ojczystym.

Drugim zadaniem Rady jest organizowanie pomocy fachowej. Pomoc ta służyć ma ochronie i opisaniu spuścizny polskiej i Polaków, w tym szczególnie - lecz nie tylko - zasobów archiwalnych.

Trzecim zadaniem Rady jest organizowanie pomocy przy uzyskiwaniu funduszów niezbędnych dla opracowania i/lub zabezpieczenia zbiorów. Swą działalność Rada opiera na środkach uzyskanych od instytucji publicznych, społecznych i prywatnych.

Jaki jest program działania Rady Dziedzictwa Archiwalnego?

Sporządzanie i prowadzenie wykazu instytucji i osób, przechowujących oraz gromadzących materiały dotyczące Polski i Polaków za granicą.

Inspirowanie i w miarę możliwości harmonizacja programów porządkowo-inwentaryzacyjno-badawczych mających na celu:

• zakładanie stron internetowych, zawierających podstawowe informacje o wszystkich ujętych w ewidencji instytucjach i osobach,
• przygotowanie przewodnika (plik .pdf 117 KB) po zbiorach, w tym instytucjach tworzących Stałą Konferencję Archiwów, Bibliotek i Muzeów Polskich na Zachodzie, [Przewodnik został wydany w 2004 r.]
• tworzenie inwentarzy dla najważniejszych zespołów archiwalnych, spuścizn i kolekcji,
• ustalanie założeń metodycznych i opracowanie pozostałych zespołów archiwalnych, spuścizn i kolekcji, sprowadzające się do podania ogólnej charakterystyki ich zawartości treściowej oraz danych o ilości jednostek i okresie, w którym zostały wytworzone.

Propagowanie w środowiskach emigracyjnych i polonijnych wrażliwości na konieczność zabezpieczenia dla przyszłych pokoleń zgromadzonych przez instytucje i osoby prywatne zbiorów oraz informacji o możliwości uzyskania pomocy ze strony instytucji współpracujących z Radą.

Popularyzacja celów Rady i upowszechnianie informacji o zbiorach:

• w środkach masowego przekazu,
• poprzez organizację wystaw,
• poprzez wydawanie albumów, folderów i publikacje faksymilowe najważniejszych dokumentów,
• propagowanie celów i podejmowanych działań przez RDA

Przyczynianie się do podnoszenia kwalifikacji zawodowych opiekunów odpowiedzialnych za gromadzenie, przechowywanie, opracowywanie i konserwację zbiorów poprzez inicjowanie:

• szkoleń i staży, w tym w instytucjach krajowych,
• publikacji podręczników i poradników zawodowych

Inicjowanie i wspieranie opracowywania planów i organizacji mikrofilmowania zabezpieczającego, użytkowego oraz uzupełniającego najważniejszych zbiorów, przyczynianie się do wymiany mikrofilmów między instytucjami emigracyjnymi oraz instytucjami emigracyjnymi i krajowymi.

Przyczynianie się do konserwacji i tworzenia właściwych warunków przechowywania zbiorów, wyposażania w odpowiednie środki techniczne (np. osuszacze powietrza) oraz do niezbędnych inwestycji do ratowania zbiorów.

Organizowanie współpracy z obcymi instytucjami państwowymi, prywatnymi, muzealnymi, uniwersyteckimi oraz osobami prywatnymi posiadającymi polonika w swoich zbiorach w celu poznania, kopiowania i popularyzacji ich zbiorów.

Skład Rady Dziedzictwa Archiwalnego

  Przewodniczący Rady, b. Prezydent RP na Wychodźstwie, Londyn

Janusz Morkowski - Szwajcaria

Eugenia Maresch - Sekretarz Rady, Londyn

Sławomir Radoń - Naczelny Dyrektor Archiwów Państwowych, Warszawa

Ks. Jan Główczyk - Ośrodek Dokumentacji Pontyfikatu Jana Pawła II w Rzymie

Jan Kopiec - Ksiądz Biskup, Delegat Konferencji Episkopatu, Opole

Daria Nałęcz - Warszawa

Ks. Roman Nir

Andrzej Suchcitz - Kierownik Archiwum Instytutu Polskiego i Muzeum im. Gen. Sikorskiego w Londynie

Adresy do korespondencji:

Eugenia Maresch, Sekretarz RDA:
2 Hoveden Road, London NW2 3XD
Tel./fax: 00-44-020-8452-0793
e-mail: Adres poczty elektronicznej jest chroniony przed robotami spamującymi. W przeglądarce musi być włączona obsługa JavaScript, żeby go zobaczyć.

Sekretariat techniczny:

Naczelna Dyrekcja Archiwów Państwowych
02-517 Warszawa, ul. Rakowiecka 2D
osoba odpowiedzialna: Anna Krochmal
tel. (+ 48 22) 56 54 621
fax (+ 48 22) 56 54 614
e-mail: Adres poczty elektronicznej jest chroniony przed robotami spamującymi. W przeglądarce musi być włączona obsługa JavaScript, żeby go zobaczyć.

Share Link: