Szczeciński grudzień ’70 w Strefie Edukacyjnej

W galerii fotografii Strefy Edukacyjnej zamieszczone zostały skany archiwaliów dokumentujących szczecińskie strajki z grudnia 1970 r. Wśród zamieszczonych dokumentów znaleźć można liczne fotografie zamieszek, spalonego budynku Komitetu Wojewódzkiego PZPR, haseł protestujących oraz dokumenty aparatu władzy dotyczące zajść. Materiały pochodzą z zasobu Archiwum Państwowego w Szczecinie.

Zachęcamy do glądania galerii: http://archiwa.gov.pl/galeria.html?catid=211&lang=pl&template=archiwa_edu

Rys historyczny

Informacja podana 12 grudnia 1970 r. przez radio i telewizję dotycząca decyzji Biura Politycznego KC PZPR o wprowadzeniu regulacji cen wywołała w całym kraju powszechne oburzenie. Już następnego dnia ceny artykułów spożywczych podniesiono od 11 do 33%. W poniedziałek 14 grudnia zastrajkowała Stocznia Gdańska im. Lenina. Robotnicze pochody przemierzały ulice miasta nawołując do przyłączenia się do protestu. Doszło do walk z oddziałami milicji. Padli pierwsi zabici. W mieście wprowadzono godzinę milicyjna, a Władysław Gomułka wydał polecenie użycia broni przeciw demonstrantom. Następnego dnia wybuchł strajk w Stoczni Gdyńskiej. Do akcji przeciwko robotnikom wprowadzono wojsko, byli kolejni zabici i ranni. Tego dnia zginęło w Gdyni 17 osób, a kilkaset zostało rannych.

W „czarny czwartek” 17 grudnia rozpoczęła strajk załoga Stoczni Szczecińskiej im. A. Warskiego, a następnie Szczecińska Stocznia Remontowa „Gryfia”. Władze lokalne były zaskoczone akcją robotników. Nie podjęto rozmów ze strajkującymi, lecz skierowano przeciwko nim oddziały MO i okręty wojenne. Oburzeni robotnicy udali się pod gmach KW PZPR, wtargnęli doń i podpalili go. Do płonącego budynku nie dopuszczono straży pożarnej. Następnie zaatakowano gmachy KW MO, Wojewódzkiej Rady Związków Zawodowych, Prokuratury Wojewódzkiej i Aresztu Śledczego. Do starcia z siłami porządkowymi doszło też przed Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w rejonie ob. al. Papieża Jana Pawła II oraz pl. Lotników. Budynki KW MO, więzienia i prokuratury zostały obsadzone przez wojsko. Rewolta uliczna w Szczecinie trwała również 18 grudnia, a w walkach z milicją i wojskiem straciły życie lub zostały ciężko ranne kolejne osoby.

Według oficjalnych danych w wydarzeniach grudniowych w kraju śmierć poniosły 44 osoby, a 1164 zostały ciężko ranne (część z nich została kalekami). Tragiczny bilans szczecińskiego dramatu to 16 zgonów, z czego 15 osób zmarło w wyniku ran postrzałowych, jedna zaś poniosła śmierć pod kołami wojskowego pojazdu bojowego. W oficjalnym dokumencie sporządzonym na potrzeby wewnętrzne KW PZPR podana została liczba 135 osób rannych, z których 78 wymagało hospitalizacji. W tym też dokumencie mówi się o 42 rannych (w tym 3 ciężko) funkcjonariuszach MO oraz 5 (w tym 2 ciężko) żołnierzach LWP. Znacznie trudniejsze jest ustalenie liczby osób lżej rannych, poturbowanych, aresztowanych i bezprawnie zatrzymanych. Straty materialne w wyniku walk na ulicach Szczecina oszacowano na 300 mln zł. W więzieniach i aresztach zatrzymano 503 osoby – wobec 64 zastosowano areszt, a pozostałe zostały zwolnione po 48 godzinach.

Akcją pacyfikacyjną w Szczecinie z ramienia MON kierował wiceminister gen. Tadeusz Tuczapski, a ze strony MSW wiceminister gen. Ryszard Matejewski. Szczególną rolę odegrała 12 Dywizja Zmechanizowana z płk. Mieczysławem Urbańskim na czele. Do tłumienia protestu zaangażowano w kraju 25 tys. żołnierzy, użyto 550 czołgów, 750 transporterów i kilkadziesiąt tysięcy samochodów.Strajki i walki uliczne z milicją odbywały się także w Elblągu i Słupsku. Nieśmiałe demonstracje miały miejsce w Krakowie i Warszawie.

Wiadomości o wypadkach na Wybrzeżu były objęte najściślejszą cenzurą. Władze w komentarzu z 17 grudnia uznały wystąpienia robotnicze za chuligańskie ekscesy i zapowiedziały bezwzględne złamanie oporu. Władysław Gomułka nie widział możliwości ustępstw, nalegał na łamanie oporu przy użyciu broni palnej, nie wykluczał nawet wezwania na pomoc sił radzieckich.

Kryzys polityczny w kraju, spotęgowany „wydarzeniami na Wybrzeżu”, doprowadził do zmiany na szczytach władzy. 20 grudnia 1970 r. VII Plenum KC PZPR wybrało Edwarda Gierka na stanowisko I sekretarza partii.

Share Link: