You are at: Home site » Wystawy » Mława'39

Mława'39

alt "MŁAWA `39. WYDARZENIA WRZEŚNIA 1939 r. W MŁAWIE I NA MAZOWSZU W MATERIAŁACH ARCHIWALNYCH".

Mija 70 lat od zdarzeń, które stały się jednymi z najbardziej dojmujących doświadczeń w historii minionego stulecia, zmieniającymi w nieodwracalny sposób całe narody i poszczególnych ludzi, wytyczającymi nowe granice okrucieństw i odkrywającymi nieznane dotąd bezmiary poświęceń.

    Nie można o nich zapomnieć, ale coraz mniej jest wśród nas tych, co własną pamięcią i słowem mogą dawać świadectwo prawdzie. Stąd zrodził się pomysł wydobycia na światło dzienne dokumentów, map, relacji i innych materiałów archiwalnych odnoszących się do wydarzeń sprzed 70 lat, które rozegrały się na północnym Mazowszu, w rejonie Mławy, a w szczególności dotyczyłyby bitwy pod Mławą. W wyniku przeprowadzonych w Polsce i za granicą kwerend oraz zorganizowanej z pomocą wolontariuszy akcji archiwalnej mającej na celu zebranie pamiątek i relacji udało się pozyskać interesujące materiały, często do tej pory nigdy niepublikowane.
     Do tych najciekawszych prezentowanych na wystawie należą dokumenty pozyskane z archiwów niemieckich. Znalazły się wśród nich nie tylko bezpośrednie meldunki do Sztabu Głównego z pola walki, ale i osobiste relacje pamiętnikarskie niemieckich żołnierzy, opisujące działania wojenne w rejonie Mławy pomiędzy 1 a 5 września 1939 r. Niezwykle interesujące są tajne dokumenty Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Armii Krajowej przechowywane w Archiwum Akt Nowych oraz dokument ze zgodą Prezydenta Ignacego Mościckiego na wprowadzenie stanu wyjątkowego w kraju 1 września 1939 r., pochodzący z Centralnego Państwowego Archiwum Historycznego Ukrainy we Lwowie.
      Wśród pozyskanych materiałów znalazły się również prywatne fotografie uczestników walk o Mławę pochodzące z rodzinnych archiwów, dokumentacja aktowa, medale „Za udział w wojnie obronnej 1939 r.”, a także przejmujące, niezwykle osobiste relacje zarejestrowane w czasie wywiadów prowadzonych przez wolontariuszy z mieszkańcami okolic Mławy, którzy byli świadkami bitwy mławskiej i wydarzeń II wojny światowej.
     alt

     Niniejsza wystawa stanowi jedynie wybór skanów dokumentów, zdjęć czy wspomnień składających się na powstający w mławskim oddziale Archiwum Państwowego m.st. Warszawy zbiór archiwalny stanowiący w zamyśle powszechnie dostępną bazę danych o wydarzeniach II wojny światowej na północnym Mazowszu. Będą z niej mogli korzystać mieszkańcy regionu, badacze i pasjonaci historii, szczególnie zaś szkoły, uczelnie, ośrodki kultury.
     Pragnę podziękować wszystkim, którzy czynnie zaangażowali się w prowadzoną akcję, jak również instytucjom, dzięki którym pozyskano prezentowane materiały: Burmistrzowi Miasta Mławy, Bundesarchiv, Centralnemu Państwowemu Archiwum Historycznemu Ukrainy we Lwowie, Centralnemu Archiwum Wojskowemu, Archiwum Akt Nowych, Narodowemu Archiwum Cyfrowemu, Archiwum Państwowemu w Krakowie, Archiwum Państwowemu m.st. Warszawy i jego oddziałowi w Mławie.
   Szczególne podziękowania pragnę skierować do wolontariuszy poświęcających swój czas i zaangażowanie na przeprowadzanie wywiadów, jak również wszystkim, którzy zgodzili się uwiecznić swoje wspomnienia.
   Jestem przekonany, że waga i różnorodność prezentowanych Państwu materiałów pozwoli na lepsze poznanie i zrozumienie historii własnej małej ojczyzny. Na każdym z nas ciąży obowiązek jej nieustannego odkrywania, bo „przeszłość to dziś, tylko cokolwiek dalej…”.

Naczelny Dyrektor Archiwów Państwowych
dr Sławomir Radoń

alt

Niemiecki tzw. Plan „Biały” ataku na Polskę zakładał, że obok ofensywy na Górnym Śląsku, jednocześnie rozpocznie się ofensywa w Prusach Wschodnich w najkrótszym kierunku na Warszawę. Niezbyt odległe usytuowanie stolicy od granicy państwa, jak również warunki naturalne płaski teren Północnego Mazowsza – miały sprzyjać zdobyciu najważniejszego polskiego miasta. Jednakże atak niemiecki został zatrzymany tuż za granicą pruską, na tzw. Pozycji Mławskiej oraz Rzęgnowskiej.

    W dniach 1-4 września 1939 r. rozegrała się pierwsza bitwa II wojny światowej. Brały w niej udział oddziały wchodzące w skład Armii „Modlin” dowodzonej przez gen. Emila Krukowicza-Przedrzymirskiego: 8. i 20. Dywizja Piechoty, Nowogródzka i Mazowiecka Dywizja Kawalerii oraz oddziały Obrony Narodowej. Pozycji Mławskiej broniła przede wszystkim 20 DP, pod dowództwem płk. Wilhelma Liszki-Lawicza, zwana przez nieprzyjaciela „Żelazną Dywizją”. Oddziały te obsadziły linię umocnień i fortyfikacji, których budowa trwała od połowy czerwca 1939 r. do dnia wybuchu wojny i została ukończona jedynie w 75 % ogólnego planu.
   O świcie 1. września główne siły niemieckiej 3. Armii, dowodzonej przez generała Georga von Kűchlera uderzyły na Białuty oraz Uniszki Zawadzkie. Rozpoczęła się trwająca 80 godzin obrona Pozycji Mławskiej. Do najbardziej krwawych walk doszło w miejscowościach: Mławka, Piekiełko, Uniszki Zawadzkie, Kułakowo oraz Żaboklik. Pomimo prób wroga obrona obu pozycji nie została przełamana. Oddziały polskie nie zostały przez Niemców pokonane, ale odeszły ze swoich pozycji na rozkaz dowódcy Armii Modlin, by kontynuować walkę w obronie Warszawy.
   Przez cztery dni walki wojsko polskie straciło ok. 1200 żołnierzy, których ciała spoczywają na 39 cmentarzach i mogiłach, tylko 369 z nich znana jest z nazwiska. Rannych zostało ok. 2400, a ponad 300 zaginęło .

PREZENTACJA WYBRANYCH MATERIAŁÓW ARCHIWALNYCH WYSTAWY

OSTATNIE DNI POKOJU