Archiwum Państwowe w Kaliszu

Zapoznanie uczniów z metodami germanizacji polskich dzieci w czasie II wojny światowej.

2. Cele operacyjne:

Po skończonej lekcji uczeń potrafi:

-         wyjaśnić znaczenie słowa germanizacja,

-         podać przykłady działań germanizacyjnych

-         określić zasięg terytorialny i chronologiczny germanizacji,

-         wyjaśnić pojęcia: wysiedlenie, przesiedlenie, obóz przejściowy, „dzikie rugi”, Lebensborn, Gaukinderheim,

-         wyciągać wnioski w oparciu o źródła historyczne: pisane, audiowizualne,

 

3. Metody dydaktyczne:

-         dyskusja,

-         burza mózgów,

-         rozmowa nauczająca,

-         wykład

-         praca ze źródłem historycznym

4. Środki dydaktyczne:

-         wystawa pt. Germanizacja dzieci polskich w okresie II wojny światowej. Gaukinderheim w Kaliszu,    
  rozmieszczona na planszach sali wystawowej oraz   w gablotach, składająca się z materiałów z zasobu
  Klasztoru Sióstr Nazaretanek, Muzeum Okręgowego     Ziemi Kaliskiej oraz Archiwum Państwowego w
  Kaliszu,

-         Prezentacja multimedialna przedstawiająca najcenniejsze archiwalia dotyczące germanizacji polskich
  dzieci

-         Nagrana relacja Marii Pinczewskiej, spisującej potajemnie nowe adresy germanizowanych dzieci.
 

5. Elementy lekcji:

a)      Powitanie uczniów przybyłych do Archiwum Państwowego w Kaliszu,

b)      Rekapitulacja wtórna:

-         Prowadząca wywołuje tzw. „burzę mózgów”. Zadaniem uczniów jest odpowiedź na pytanie, na czym polega
  germanizacja i czy wcześniej w naszej historii mieliśmy już
  z nią do czynienia.

- Uczniowie podają na zasadzie skojarzeń główne założeń polityki germanizacyjnej nazistów, chodzi o
  wyłonienie  z nich teorii istnienia rasy „nadludzi”
  i „podludzi”.

c)      Wprowadzenie do tematu:

-         nakreślenie przez Prowadzącą sytuacji politycznej w Polsce po I września 1939 r.,

-         wyjaśnienie podstawowych pojęć: wysiedlenie, przesiedlenie, obóz przejściowy i odniesienie ich do
  sytuacji Polaków i Żydów w czasie II wojny światowej

d)      Lekcja właściwa:

-        Prowadząca wygłasza krótki wykład na temat polityki przesiedleń ludności polskiej na terenie Łodzi i 
  Zamojszczyzny. Wyjaśnia przy tym, że inaczej traktowano ludność polską, a inaczej żydowską. Ludność
  żydowska była eksterminowana, wśród Polaków z kolei przeprowadzano selekcję. Z dzieci polskich
  wybierano te, które spełniały ówczesne „kryteria” rasy panów i przeznaczano je do przeprowadzenia
  procesu zniemczenia. W czasie wykładu jednocześnie prezentowane są fotografie zebrane na planszach
  opracowanych przez łódzki oddział Instytutu Pamięci Narodowej, obrazujące sytuację dzieci za okupacji
  niemieckiej.

-       Prowadząca pyta zebraną młodzież, w jaki sposób według niej mogła odbywać się polityka wynaradawiania,
 jakich cech należy pozbyć człowieka, by zatracił on swoja tożsamość narodową. Odpowiedzi wypowiadane  
 przez uczniów są konfrontowane przez Prowadzącą z metodami germanizacyjnymi hitlerowców.

-        Młodzież dowiaduje się, co działo się dalej z dziećmi wywiezionymi z głąb Rzeszy Niemieckiej. Objaśnia im  
 się, że dzieci w wieku od 2 do 6 lat były przekazywane do adopcji przez organizację „Lebensborn” rodzinom 
 niemieckim, od 7 do 12 lat uczęszczały do niemieckich szkół ojczyźnianych, a powyżej 12 roku życia
 umieszczano we wsiach, gdzie musiały ciężko pracować na swoje utrzymanie.

-       Uczniowie są zapoznawani z indywidualnymi losami dzieci uprowadzonych przez Niemców celem
 zniemczenia.

-       Prowadząca przechodząc do drugiej części wystawy omawia tematykę kaliskiego Gaukinderheim.
 Wyjaśnia,  co to był za ośrodek, jaki był cel jego powołania i gdzie się mieścił. Następnie wyświetla 
 prezentację multimedialną zawierającą najcenniejsze dokumenty dotyczące działalności Gaukinderheim w 
 Kaliszu. Jednocześnie uczniowie wysłuchują zarejestrowanej relacji Marii Pinczewskiejna temat śmierci
 Zygmunta Światłowskiego w Gaukinderheim. Maria Pinczewska mieszkała w pobliżu ośrodka,
 pośredniczyła w wymianie korespondencji pomiędzy dziećmi umieszczonymi w „domu wychowawczym” a
 ich rodzicami. Przechowywała także nowe, niemieckie adresy wywiezionych do Niemiec w celu adopcji.

-       Na podstawie prezentacji, nagrania i komentarzy Prowadzącej uczniowie sami wygłaszają swoje wnioski na
 temat warunków panujących w ośrodku w Kaliszu. Mając podstawową wiedzę na temat jego
 funkcjonowania przystępują do zwiedzania gablot z dokumentami. Prowadząca szczegółowo omawia
 wyeksponowane materiały z zasobu Klasztoru Sióstr Nazaretanek, Muzeum Okręgowego Ziemi Kaliskiej
i Archiwum Państwowego w Kaliszu. Można wśród nich znaleźć kronikę prowadzoną przez siostry, relacje
 sióstr spisane w formie maszynopisów, fotografie Gaukinderheim, zdjęcia personelu kaliskiej placówki
 germanizacyjnej, listę imienną dzieci, które przeszły przez Gaukinderheim, pismo sióstr do Muzeum
 Okręgowego Ziemi Kaliskiej w sprawie ustalenia personelu ośrodka, portrety osób zaangażowanych w
 ratowanie polskich dzieci, Marii Pinczewskiej i Stanisława Kulczyńskiego, zdjęcie płyty nagrobnej Zygmunta
 Światłowskiego, Protokóły przyjęcia oświadczenia spisane przez byłych podopiecznych Gaukinderheim,
 wycinki prasowe na temat germanizacji a także pokłosie tegorocznej edycji konkursu Odkrywamy tajemnice
 Kalisza – prace konkursowe na temat ośrodka przy ul. Śródmiejskiej, nadesłane przez młodzież z terenu
 kaliskiego.

e)     Rekapitulacja pierwotna:

-       Osoba prowadząca dokonuje podsumowania spotkania. Przypomina uczniom najważniejsze fakty związanie
 z polityką germanizacji wobec dzieci z okresu II wojny światowej, ze szczególnym naciskiem na kaliski
 Gaukinderheim. Chętni uczniowie mogą zadawać pytania.

-       Grupa szkolna na pamiątkę wizyty wpisuje się do kroniki Archiwum Państwowego w Kaliszu.