„ZNÓW WSPOMINAMY TEN PODŁY CZAS, PORĘ BURZ”

Wystawę on-line będzie można oglądać od 4 września na stronie Archiwum Państwowego w Kaliszu. Wybór tej daty nie jest przypadkowy, ponieważ właśnie 4 września 1939 roku wojska niemieckie wkroczyły do Kalisza. Materiały prezentowane na wystawie to ponad 200 dokumentów i fotografii, pochodzących z lat 1939-1945 lub dotyczących tego okresu. Archiwalia pochodzą z takich zespołów akt jak: Więzienie Karno-Śledcze w Kaliszu i Ostrowie Wielkopolskim, Sąd Specjalny w Kaliszu, Zbiór fotografii i pocztówek, Akta miasta Kalisza, Spuścizna Tadeusza Martyna.

 

     Wystawa jest podzielona na 9 działów tematycznych:

1.1939 – dział zawiera materiały związane z początkiem okupacji na terenie ziemi kaliskiej, m.in. fotografię przedstawiającą wkroczenie wojsk niemieckich do Kalisza.

2. Sądy i więzienia – w okresie okupacji w Kaliszu działał Sąd Specjalny (Sondergericht), któremu podlegały wszelkie przestępstwa antypaństwowe. Charakterystyczne dla działania Sondergericht było to, że mógł wydawać wyroki śmierci. W tym dziale wystawy znajdują się m.in. skany rejestru sądowego z informacją o wydanych i wykonanych wyrokach śmierci. W grupie materiałów dotyczących więzień przedstawiono dokumenty funkcjonariuszy więziennych np. formularz złożenia przysięgi na wierność führerowi i życiorys, zakończony „niemieckim pozdrowieniem Heil Hitler”. Wśród dokumentów związanych z więźniami znajdują się tu skany formularzy z określeniem wysokości wyroku oraz za co osoba została skazana oraz listy z więzień, będące niekiedy pożegnaniem przed egzekucją.

3. Polityka ludnościowa – w tym dziale znalazły się materiały dotyczące m.in. egzekucji i wysiedleń. Przedstawiono m.in. fotografie z egzekucji ks. Romana Pawłowskiego oraz egzekucji niezidentyfikowanego mężczyzny. Ponadto prezentowane tu są skany zarządzeń dotyczących ludności polskiej, np. o obowiązku ukłonu Niemcom i zakazie posiadania radia.

4. Żydzi kaliscy – przed II wojną światową Żydzi stanowili prawie 1/3 mieszkańców Kalisza, stąd oddzielny dział poświęcony ludności żydowskiej. Znajdują się fotografie Żydów pracujących pod nadzorem SS-manów oraz skany rozporządzeń dotyczących ograniczeń dostępu do lokali publicznych.

5. Gaukinderheim – pod taką nazwą funkcjonował w Kaliszu obóz dla dzieci polskich przeznaczonych do zniemczenia. Dzieci były odbierane rodzicom i wywożone do Niemiec pod innymi nazwiskami. W tym dziale prezentowane są m.in. fotografie dzieci i personelu, notatki Marii Pinczewskiej o nowych adresach dzieci oraz korespondencja rodziców usiłujących odnaleźć swoje dziecko.

6. Propaganda hitlerowska – dział prezentuje rysunki satyryczne, dotyczące m.in. śmierci gen. Sikorskiego, pochodzące z prasy hitlerowskiej, materiały ukazujące sukcesy armii hitlerowskiej oraz ulotkę zachęcającą Polaków do pracy w Rzeszy.

7.Obrazy przeszłości – dział zawiera fotografie Kalisza i Ostrowa Wielkopolskiego z okresu okupacji. Część zdjęć z Kalisza przedstawia ćwiczenia przeciwlotnicze oraz manifestację na ówczesnym placu Adolfa Hitlera.

8.Dokumenty życia codziennego – w dziale tym przedstawione zostały dokumenty związane z różnymi aspektami życia codziennego. Znalazły się tutaj dowody osobiste, przepustki, kartki żywnościowe, ponadto książeczki wojskowe niemieckie i brytyjskie oraz zeszyty z tajnego nauczania.

9. Koniec?... – ostatni dział zawiera wspomnienia uczestników walk, spisane po wojnie oraz fragmenty wybranych podań, jakie wpłynęły do Archiwum Państwowego w Kaliszu w związku z dokumentami z czasów II wojny światowej. Ponadto prezentowana jest tutaj ulotka sprzeciwiająca się rehabilitacji osób, które podpisały niemiecką listę narodowościową, tzw. volksdeutschów.

 

Share Link: