Wystawa "Germanizacja dzieci polskich w okresie II wojny światowej. Gaukinderheim w Kaliszu"

Zachęcanimy do zapoznania się z obszerną relacją z otwarcia wystawy pt. Germanizacja dzieci polskich w okresie II wojny światowej. Gaukinderheim w Kaliszu, którą można oglądać od 8 września 2010 roku w siedzibie Archiwum Państwowego w Kaliszu.

Ekspozycja składa się z dwóch części - ogólnopolskiej oraz lokalnej dotyczącej działalności Gaukinderheim w Kaliszu w czasach okupacji hitlerowskiej. Na wystawę składają się dokumenty i fotografie z zasobu Klasztoru Sióstr Nazaretanek, Muzeum Okręgowego Ziemi Kaliskiej i Archiwum Państwowego w Kaliszu.

Wernisaż rozpoczęło wprowadzenie Artura Ossowskiego z łódzkiego oddziału Instytutu Pamięci Narodowej dotyczące źródeł i metod germanizacji. Goście dowiedzieli się, że polityka zniemczania narodów okupowanych miała swoje źródła w teorii istnienia tzw. „rasy panów”. W latach 30. XX wieku rozpowszechniono pogląd, jakoby Niemcy stanowili rasę „nadludzi”, którym należy się przestrzeń życiowa kosztem „podludzi”. Prelegent omówił ówczesne statystyki. Jak pokazują dane, z terenu samej Polski wywieziono do Niemiec ok. 200 tysięcy dzieci. Zanim znalazły się one w rodzinach niemieckich poddawano je wzmożonej germanizacji w tzw. „domach wychowawczych”. Wiele z nich żyło lub nadal żyje w przeświadczeniu, że z pochodzenia są Niemcami. Polska po 1945 roku starała się odzyskać przesiedlone dzieci, udało się to jednak w mniejszości przypadków. Jak pokazała historia, ci którzy wrócili do kraju nie zawsze byli w nim dobrze przyjmowani. Znane są przypadki szykanowania polskich dzieci, niegdyś adoptowanych przez Niemców. Wystawa ogólnopolska ukazuje także indywidualne losy takich właśnie dzieci. Jeden z takich domów - Gaukinderheim - znajdował się na terenie kaliskiego klasztoru sióstr Nazaretanek.

Druga część ekspozycji dotyczy właśnie działalności kaliskiego Gaukinderheim. Pani dr Grażyna Schlender przedstawiła zebranym faktografię tego ośrodka. Powołano go do życia pod koniec 1942 roku. Ostatni transport dzieci z Kalisza do Niemiec wyjechał 18 stycznia 1945 roku. W tym czasie przez Gaukinderheim przewinęło się ponad trzystu dzieci. Badano je pod kątem rasowym i zdrowotnym. Te, które przejawiały cechy nordyckie, przeznaczano do adopcji dla niemieckich rodzin. To, czym był Gaukinderheim i jakie w nim panowały warunki świetnie zobrazowała prezentacja multimedialna wyświetlona podczas wernisażu. Ukazano w niej najcenniejsze dokumenty świadczące o brutalnym sposobie podporządkowania sobie polskich dzieci. Z zasobu sióstr Nazaretanek wyświetlono dwie relacje sióstr. W jednej z nich poznajemy historię Zygmunta Światłowskiego, chłopca, zamordowanego przez dyrektorkę Gaukinderheim, Johannę Zander.
Muzeum Okręgowe Ziemi Kaliskiej udostępniło fotografie, na których można zobaczyć m.in. kaplicę klasztorną, w której zamykano dzieci na noc. Zbiory te zawierają także bardziej pozytywne elementy. Zachowały się portrety Marii Pieczewskiej, która przechowywała potajemnie niemieckie adresy dzieci, tak, by po wojnie mogły wrócić do swoich rodziców, czy Stanisława Kulczyńskiego, który pracując dorywczo jako śmieciarz w Gaukinderheim, zdołał w kubłach przemycić kilkoro nieletnich, co być może uratowało im życie. Z zasobu Archiwum Państwowego w Kaliszu można zobaczyć m.in. imienną listę części pensjonariuszy ośrodka oraz personelu. Cennym dodatkiem do prezentacji było wysłuchanie nagranej w latach 60. relacji Marii Pinczewskiej na temat okoliczności śmierci Zygmunta Światłowskiego. Można było się także zapoznać z artykułami prasowymi na temat przymusowej germanizacji, zebranymi przez Tadeusza Martyna i pracami konkursowymi uczniów kaliskich szkół na temat tablicy Gaukinderheim.

Wszystkie dokumenty dotyczące Gaukinderheim oprócz wyświetlenia ich na ekranie, zostały zaprezentowane w gablotach. W oparciu o ekspozycję Archiwum Państwowe w Kaliszu przygotowało scenariusz lekcji archiwalnej dla uczniów gimnazjów i szkół średnich. Zajęcia będą prowadzone do końca października 2010 roku.

Przy okazji licznego zebrania miłośników historii zapowiedziano promocję dwóch książek. Pierwsza z nich autorstwa Benedykta Czumy nosi tytuł „Łódzka Solidarność 1980 – 1981. Zapis zdarzeń”(Spotkanie promocyjne książki odbędzie się 27 września 2010 roku o godz. 18.00 w łódzkim Akademickim Ośrodku Inicjatyw Artystycznych). Drugie wydawnictwo pt. „Ksiądz Stefan Miecznikowski. Jezuita i harcerz” napisał Pan Paweł Spodenkiewicz - spotkanie z autorem odbędzie się 22 września 2010 roku w Muzeum Kinematografii w Łodzi.

Autorami ogólnopolskiej części ekspozycji są Artur Ossowskieg i Tomasza Tobork z Oddziałowego Biura Edukacji Publicznej Instytutu Pamięci Narodowej w Łodzi. Część lokalna składa się za zasobu Archiwum Państwowego w Kaliszu, Klasztoru Sióstr Nazaretanek w Kaliszu i Muzeum Okręgowego Ziemi Kaliskiej

 

Share Link: